Z głę­bo­kim smut­kiem przy­ję­li­śmy wia­do­mość o śmier­ci prof. dr. hab. Mar­kol­fa Hane­fel­da – wybit­ne­go naukow­ca, leka­rza i świa­to­wej kla­sy auto­ry­te­tu w dzie­dzi­nie dia­be­to­lo­gii oraz cho­rób meta­bo­licz­nych, dok­to­ra hono­ris cau­sa Uni­wer­sy­te­tu Medycz­ne­go w Łodzi. Pro­fe­sor Hane­feld odszedł 28 stycz­nia 2026 roku w Dreź­nie, pozo­sta­wia­jąc po sobie impo­nu­ją­cy doro­bek nauko­wy oraz trwa­ły ślad w roz­wo­ju współ­cze­snej medy­cy­ny. Jego bada­nia przy­czy­ni­ły się do lep­sze­go zro­zu­mie­nia mecha­ni­zmów roz­wo­ju cukrzy­cy, insu­li­no­opor­no­ści i zespo­łu meta­bo­licz­ne­go, a ich zna­cze­nie wykra­cza dale­ko poza gra­ni­ce Nie­miec i Euro­py.

Rek­tor, Senat oraz spo­łecz­ność Uni­wer­sy­te­tu Medycz­ne­go w Łodzi skła­da Rodzi­nie, Przy­ja­cio­łom i Współ­pra­cow­ni­kom Pro­fe­so­ra wyra­zy szcze­re­go współ­czu­cia. Żegna­my wybit­ne­go uczo­ne­go, cenio­ne­go leka­rza i przy­ja­cie­la naszej Uczel­ni.

 

Pro­fe­sor Mar­kolf Hane­feld we wspo­mnie­niach prof. Józe­fa Drze­wo­skie­go

Pro­fe­sor Mar­kolf Hane­feld uro­dził się 19 wrze­śnia 1935 roku w miej­sco­wo­ści Rie­sa (Niem­cy), a zmarł 28 stycz­nia 2026 roku w Dreź­nie w wie­ku 90 lat. Wia­do­mość o odej­ściu tego wspa­nia­łe­go, pra­we­go czło­wie­ka, leka­rza o wiel­kim ser­cu dla swo­ich pacjen­tów i wybit­ne­go naukow­ca-wizjo­ne­ra, pogrą­ży­ła rodzi­nę i wszyst­kich, któ­rzy zna­li Pro­fe­so­ra, w głę­bo­kim smut­ku.  \

Pro­fe­sor Hane­feld stu­dio­wał medy­cy­nę w latach 1954–1959 na Uni­wer­sy­te­cie Karo­la Mark­sa w Lip­sku oraz Aka­de­mii Medycz­nej w Dreź­nie. Po zakoń­cze­niu stu­diów i uzy­ska­niu upraw­nień lekar­skich zain­te­re­so­wał się kli­nicz­ny­mi kon­se­kwen­cja­mi zabu­rzeń meta­bo­licz­nych. Wyni­ki swo­ich badań przed­sta­wił w 1961 r. w roz­pra­wie dok­tor­skiej pt. „Bada­nia porów­naw­cze róż­ni­cy gli­ke­mii w naczy­niach wło­so­wa­tych i żyl­nych ze szcze­gól­nym uwzględ­nie­niem uczu­cia gło­du”. Obser­wa­cje zdo­by­te na począt­ku jego karie­ry nauko­wej sta­no­wi­ły solid­ną pod­sta­wę do poszu­ki­wa­nia odpo­wie­dzi na pyta­nie o rolę zabu­rzeń meta­bo­li­zmu glu­ko­zy, lipi­dów i kwa­su moczo­we­go w roz­wo­ju wie­lu cho­rób, w tym szcze­gól­nie cukrzy­cy, cho­rób ukła­du ser­co­wo-naczy­nio­we­go i wątro­by.  Pro­fe­sor Hane­feld udo­wod­nił, że już nie­du­że zwięk­sze­nie gli­ke­mii powy­żej pro­gu uzna­wa­ne­go za pra­wi­dło­wy (stan przed­cu­krzy­co­wy) wywie­ra  tok­sycz­ny wpływ na mikro- i makro­na­czy­nia krwio­no­śne. Wyka­zał ponad­to wza­jem­ne powią­za­nia pomię­dzy meta­bo­li­zmem lipi­dów a cho­ro­ba­mi wątro­by, któ­re mogą czę­sto pro­wa­dzić do roz­wo­ju innych cho­rób, w tym ukła­du ser­co­wo-naczy­nio­we­go, nerek i ośrod­ko­we­go ukła­du ner­wo­we­go.

Do klu­czo­wych osią­gnięć Pro­fe­so­ra Hane­fel­da, utrwa­la­ją­cych jego pozy­cję w histo­rii medy­cy­ny, nale­ży wpro­wa­dze­nie do słow­nic­twa medycz­ne­go wspól­nie z Leon­hard­tem w 1981roku okre­śle­nia zespół meta­bo­licz­ny. Obej­mo­wał on wów­czas kil­ka wza­jem­nie od sie­bie zależ­nych pato­lo­gii, w tym oty­łość brzusz­ną, nie­to­le­ran­cję glu­ko­zy, dys­li­pi­de­mię, nad­ci­śnie­nie tęt­ni­cze i dnę mocza­no­wą. Dokład­na cha­rak­te­ry­sty­ka posze­rza­ją­cej się gru­py pato­lo­gii wcho­dzą­cych w skład zespo­łu meta­bo­licz­ne­go, zmie­ni­ła rady­kal­nie podej­ście do ich lecze­nia. Wska­za­ła ona bowiem, że uzy­ska­nie pożą­da­ne­go efek­tu tera­peu­tycz­ne­go wyma­ga dzia­ła­nia nakie­ro­wa­ne­go nie tyl­ko na jeden z ele­men­tów tego zespo­łu, ale na rów­no­cze­sny wpływ na wszyst­kie współ­ist­nie­ją­ce i powią­za­ne ze sobą pato­lo­gie.

Nie moż­na pomi­nąć fak­tu, że Pro­fe­sor Hane­feld, był jed­nym z pio­nie­rów, któ­rzy wska­za­li na insu­li­no­opor­ność jako czyn­nik indu­ku­ją­cy uszko­dze­nie róż­nych tka­nek i narzą­dów. Wal­ka z insu­li­no­opor­no­ścią poprzez pro­pa­go­wa­nie sto­so­wa­nia zdro­wej die­ty i regu­lar­ne­go upra­wia­nia róż­nych form wysił­ku fizycz­ne­go a w razie potrze­by zaży­wa­nie leków popra­wia­ją­cych insu­li­now­raż­li­wość, sta­no­wi obec­nie jeden z pod­sta­wo­wych celów współ­cze­snej tera­pii całej gamy cho­rób.

Pro­fe­sor Hane­feld był nie tyl­ko uzna­nym bada­czem, ale tak­że wni­kli­wym kli­ni­cy­stą zaj­mu­ją­cym się głów­nie pro­fi­lak­ty­ką roz­wo­ju i lecze­niem cho­rób meta­bo­licz­nych, zwłasz­cza cukrzy­cy, miaż­dży­cy i oty­ło­ści. Przez wie­le lat kie­ro­wał Insty­tu­tem i Poli­kli­ni­ką Kli­nicz­nych Badań Meta­bo­licz­nych w Szpi­ta­lu Uni­wer­sy­tec­kim w Dreź­nie. Po przej­ściu na eme­ry­tu­rę w paź­dzier­ni­ku 2000 roku został dyrek­to­rem Cen­trum Badań Kli­nicz­nych, Jed­nost­ki Badaw­czej Endo­kry­no­lo­gii i Meta­bo­li­zmu w Dreź­nie. Na uwa­gę zasłu­gu­je rów­nież udział  pro­fe­so­ra Hane­fel­da w wie­lu mię­dzy­na­ro­do­wych ran­do­mi­zo­wa­nych bada­niach kli­nicz­nych. Uzy­ska­ne w nich dane mają czę­sto istot­ne zna­cze­nie dla współ­cze­snej far­ma­ko­te­ra­pii nie­któ­rych cho­rób, kar­dio­me­ta­bo­licz­nych.

Za wkład w roz­wój wie­dzy o cho­ro­bach meta­bo­licz­nych Pro­fe­sor Hane­feld był wie­lo­krot­nie nagra­dza­ny pre­sti­żo­wy­mi nagro­da­mi przez mię­dzy­na­ro­do­we i kra­jo­we towa­rzy­stwa nauko­we. W roku 2016 Uni­wer­sy­tet Medycz­ny w Łodzi przy­znał prof. Mar­kol­fo­wi Hane­fel­do­wi, w uzna­niu jego istot­nych osią­gnięć nauko­wych, tytuł dok­to­ra hono­ris cau­sa. Doce­nia­jąc życz­li­wą i owoc­ną współ­pra­cę z pol­ski­mi naukow­ca­mi Pol­skie Towa­rzy­stwo Cho­rób Meta­bo­licz­nych uho­no­ro­wa­ło Pro­fe­so­ra Hane­fel­da w 2013 roku Meda­lem Ban­tin­ga. Związ­ki Pro­fe­so­ra Hane­fel­da z Łodzią pod­kre­śla rów­nież udział w kon­fe­ren­cji nauko­wej zor­ga­ni­zo­wa­nej przez Łódz­ką Szko­łę Dia­be­to­lo­gii. Wygło­sił wów­czas nie­zwy­kle inte­re­su­ją­cy wykład dla śro­do­wi­ska lekar­skie­go doty­czą­cy postę­pów w zro­zu­mie­niu zło­żo­nej pato­fi­zjo­lo­gii cukrzy­cy typu 2 oraz roz­wo­ju sku­tecz­niej­szych i bez­piecz­niej­szych metod tera­pii tej cho­ro­by. War­to wspo­mnieć tak­że o spo­tka­niu z gru­pą stu­den­tów VI roku Wydzia­łu Lekar­skie­go odby­wa­ją­cą zaję­cia z far­ma­ko­lo­gii kli­nicz­nej w Cen­trum Kli­nicz­no-Dydak­tycz­nym Uni­wer­sy­te­tu Medycz­ne­go w Łodzi.

Pro­fe­sor Hane­feld impo­no­wał aktyw­no­ścią nauko­wą pomi­mo zaawan­so­wa­ne­go wie­ku. Ostat­nie trzy arty­ku­ły, w powsta­niu któ­rych czyn­nie uczest­ni­czył, zosta­ły opu­bli­ko­wa­ne w latach 2021–2022. Jeden z nich, zaty­tu­ło­wa­ny „The Cur­rent and Poten­tial The­ra­peu­tic Use of Met­for­min – The Good Old Drug” Phar­ma­ceu­ti­cals (BaseL 2021), napi­sał wspól­nie z jed­nym z pra­cow­ni­ków Uni­wer­sy­te­tu Medycz­ne­go w Łodzi, ówcze­snym kie­row­ni­kiem Kli­ni­ki Cho­rób Wewnętrz­nych, Dia­be­to­lo­gii i Far­ma­ko­lo­gii Kli­nicz­nej. Jak twier­dził, w ten spo­sób może po raz kolej­ny wyra­zić wdzięcz­ność Uni­wer­sy­te­to­wi Medycz­ne­mu w Łodzi za uho­no­ro­wa­nie go tytu­łem dok­to­ra hono­ris cau­sa – naj­wyż­szym wyróż­nie­niem w świe­cie aka­de­mic­kim.

prof. Józef Drze­wo­ski